ZORUNLU GEÇİT HAKKI NEDİR? NASIL KURULUR?

Geçit hakkı, genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malikin tam bir bedel karşılığında komşusundan veya komşularından kendisine tanımasını istediği haktır. Medeni Kanun’un 747.maddesinde düzenlenmiştir. Hak sahibi, bu hakkını kullanarak kendi lehine irtifak hakkı kurulmasını talep edince, yükümlü taşınmaz maliki bu hakkı tesis etme borcu altına girer. Bu durum da hâliyle mülkiyet hakkının kısıtlanması sonucunu doğurur. Taşınmaz malikinin diğerinden geçit hakkı kurmasını talep edebilmesi için şartlar bulunmaktadır. Öncelikle geçit isteyen taşınmaz malikinin genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmamalı veya kullandığı bir geçit varsa bu geçit ihtiyacını karşılamamalıdır. Geçit hakkı kendisinden bu geçidin istenmesi, mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı ileri sürülmelidir. Yani söz konusu arsaya en az zararı verecek yol seçilir. Geçit isteyen kişi de taşınmaz malikine bu hakkın tesisi karşılığında belirli bir bedel ödemelidir. 

Bu şartlar gerçekleştiğinde, rıza dahilinde olursa geçit hakkını tesis edecek taşınmaz maliki ve geçit hakkı sahibi, resmî senette geçidin yeri ve bedelini kararlaştırmalı ve malik tapuya bu hakkı tescil etmelidir. Tescille beraber hak doğmuş olur. Geçit hakkı sahibi de bunun karşılığında, arsaya verdiği zararı ve arsadaki değer kaybını denkleştirecek bir bedeli taşınmaz malikine öder.  

Taraflar geçit hakkı kurulması veya diğer şartlar üzerinde anlaşamazlarsa geçit hakkı talebinde bulunan kişi, geçidin olduğu arsanın bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesine bu hakkın tesisi için dava açar. Mahkeme, taşınmaz üzerinde keşif yapar ve bu keşfe bilirkişiler katılır. Keşifte geçit hakkının kurulabilmesi için gereken şartların mevcudiyeti, bu şartlar sağlanmışsa geçidin nereye kurulacağı ve buna göre geçit hakkı için hakkın sahibinin taşınmaz malikine ödeyeceği bedelin miktarı tespit edilir ve mahkeme de bunlara göre hüküm kurar. Geçit hakkı sahibi, mahkemenin belirlediği bedeli nakden ve peşinen mahkeme veznesine depo etmezse geçit hakkı kazanamaz. Mahkeme geçit hakkınıntesisine karar verdikten ve karar kesinleştikten sonra geçit hakkı sahibi, mahkeme ilamını tapu müdürlüğüne ibraz eder ve tapu memuru bu hakkı tescil eder.