12.YARGI PAKETİ: HAGB (HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI) HAKKINDA ÖNEMLİ DÜZENLEME

Kamuoyunda 12.Yargı Paketi olarak bilinen “Yargının Etkin ve Verimli İşlenmesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” Meclis Adalet Komisyonunda 25.06.2026 tarihinde kabul edildi. Kanunun bu hafta Meclis Genel Kurulunda görüşülerek yasalaşması bekleniyor. Kanunla gerek özel hukukta gerek kamu hukukunda birçok değişikliğe gidildi. Bunlardan biri de ceza hukukunda, hapis cezasının sakıncalarını gidermeye yönelik kurumlardan olan hükmün açıklanmasının geri bırakılması hakkında yapılan düzenlemedir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı; yapılan yargılama sonucunda 2 yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezasından mahkûmiyet alınmış olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûmiyetinin bulunmaması, hâkim tarafından sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate ulaşılması (hâkim tarafından gerekçeli olarak belirtilir), suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle sanık tarafından tamamen giderilmesi (derhâl yerine getiremezse denetim süresince aylık taksitler hâlinde tamamen ödenebilir) ve sanığın HAGB kararını kabul etmesi koşullarının varlığı hâlinde verilebilir. Daha önce taksirli suçtan doğan mahkûmiyet, HAGB’ye engel değildir. Ayrıca daha önce işlenilen kasıtlı suçtan dolayı yalnızca güvenlik tedbirine hükmedilmiş olması da HAGB kararına etki etmez. Sanığın birden fazla suçtan mahkûmiyeti söz konusuysa, her suç yönünden hükmedilen ceza miktarı ayrı ayrı dikkate alınır, bu mahkûmiyetlerin toplamı değerlendirilmez. Uzlaşma kapsamındaki suçlar hakkında ilk önce uzlaşma hükümleri uygulanır.

HAGB kararının verilmesi hâlinde sanık, 5 yıl süreyle denetime tabi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur. Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir. Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek, cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşullarının varlığı hâlinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir.

8.Yargı Paketi’yle HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabileceği hükmü getirilmişti. Kanun’da yer alan istinaf yoluna başvurulamayacağına ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında kanunda yer alan temyize ilişkin hükümler uygulanacak. Kanunda yer alan istinaf yoluna başvurulamayacağına ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, HAGB kararının ilk derece mahkemesi sıfatıyla BAM veya Yargıtay tarafından verilmesi hâlinde temyiz yoluna gidilebilecek. İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenecek.

12.Yargı Paketi’yle yapılacak değişiklik, HAGB kararının kapsamına ilişkindir. Mevcut durumda, HAGB’nin uygulanabilmesi için özel olarak belirli bir suç tipi şartı aranmazken, kanun yasalaşırsa 12.Yargı Paketi’nde yapılan düzenlemeyle HAGB hükmü; işkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17.maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmayacak.

HAGB müessesesi Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenmiş olup CMK alanında yürürlüğe giren yeni yasalar, sanığın aleyhinde olsa dahi hüküm ifade edecek ve derhâl uygulanacaktır. Suç işlendikten sonra yürürlüğe giren yeni yasa, muhakeme başlamış olsa dahi yapılacak muhakeme işlemlerine uygulanır. Yani örneğin işkence suçu yeni kanun yürürlüğe girmeden (12.Yargı Paketi)  işlenirse ve yargılama devam ederken HAGB’ye ilişkin yeni düzenleme yürürlüğe girerse, sanığa HAGB hükmü uygulanamaz. Ancak 12.Yargı Paketi’nde, kanunun ve dolayısıyla hükümlerinin zaman bakımından uygulanması açısından özel bir geçiş maddesi ya da herhangi bir hüküm olursa o kural uygulanacaktır.

İrem Dincer