12.YARGI PAKETİ’NDE KANUNİ FAİZE İLİŞKİN YENİ  DÜZENLEME

Kamuoyunda 12.Yargı Paketi olarak bilinen “Yargının Etkin ve Verimli İşlenmesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” Meclis Adalet Komisyonunda kabul edildi. Kanunun bu hafta Meclis Genel Kurulunda görüşülerek yasalaşması bekleniyor. Kanunla gerek özel hukukta gerek kamu hukukunda birçok değişikliğe gidildi. Bunlardan biri olarak, Anayasa Mahkemesinin 2024/24 E. 2025/164 K. sayılı iptal kararı doğrultusunda, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un “kanuni faiz”e ilişkin maddesi yeniden düzenlendi.

Faiz; alacaklının zararını karşılama işlevi olan, edimini taahhüdüne uygun biçimde, süresinde, muaccel borcunu vadesinde ödemeyen borçlunun bu süreden yararlanması sonucunda alacaklı lehine doğan nakdi bir ödentidir. Gerek ticari işlerde gerek ticari olmayan işlerde, herhangi bir şekilde faiz alacağının doğduğu durumlarda, anaparaya hangi faizin uygulanacağı sözleşmede kararlaştırılmamışsa anapara faizi ve temerrüt faizine ilişkin oranlar, 3095 sayılı Kanun’la belirlenmiştir. 3095 sayılı Kanun’un “Kanuni Faiz” başlıklı  1.maddesine göre “Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’na göre faiz ödenmesi gereken hâllerde, faizin miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse faiz, borcun yıllık yüzde %12 oranı üzerinden ödenir”. 2.fıkrasında ise “Cumhurbaşkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, %10’una kadar indirmeye veya 1 katına kadar artırmaya yetkilidir.” ifadesi yer almıştır. Hüküm, Borçlar Kanunu ve Ticaret Kanunu’nu kapsadığından sözleşmeden kaynaklanan borç ilişkilerinin yanı sıra, haksız fiil veya sebepsiz zenginleşme gibi sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri için de geçerlidir. Buna göre 20/05/2024 ve 8485 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 01/06/2024 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kanuni faiz oranı, yıllık %24’tür.

Günümüzde hayat şartlarının zorlaşması, enflasyonun git gide artması karşısında faiz oranı hızla erimektedir ve bu da alacaklının mağdur olmasına yol açmaktadır. Bahsi geçen kanuni faiz hükmü; paranın değerinde oluşacak aşınmayı telafi etmek amacıyla, faizin enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğramadan ödenmesini sağlayacak mekanizmaları öngörmemiştir. Hukuk sisteminde, alacağın enflasyon karşısında değer kaybının önlenmesi için etkili bir hukuk yolu da bulunmamıştır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi, somut norm denetimi yoluyla kendisine gelen uyuşmazlıkta, 3095 sayılı Kanun’un 1.maddesini, sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri yönünden, Anayasa’nın mülkiyet hakkını düzenleyen 35. ve etkili başvuru hakkını düzenleyen 40.maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. Ayrıca kararın Resmî Gazete’de yayımlandıktan 9 ay sonra yürürlüğe gireceği kararlaştırılmıştır.

Anayasa Mahkemesinin bu iptal kararı doğrultusunda oluşacak kanun boşluğunu gidermek için 12.Yargı Paketi’nde düzenleme yapılmıştır. Buna göre düzenlemeyle, Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’na göre faiz ödenmesi gereken hâllerde, faiz miktarı sözleşmeyle tespit edilmemişse bu ödeme yıllık, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasının (TCMB) önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının %80’i üzerinden yapılacak. Söz konusu oran, 30 Haziran günü, önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan reeskont oranından 5 puan veya daha çok farklı ise, yılın ikinci yarısında 30 Haziran günü belirlenen oranın %80’i geçerli olacak. Yapılan bu düzenlemeyle hedef; faiz oranını enflasyon karşısında sabit bir orana indirgemeyip, ülkenin ekonomik koşullarına ve TCMB’nin faiz politikasına daha hızlı uyum sağlayan, otomatik güncellenen bir sisteme bağlamaktır. Buna göre Kanun Mecliste kabul edilirse, eski hüküm yürürlükteyken işlemeye başlayan faiz, yeni hüküm yürürlüğe girdikten sonra da işlemeye devam ederse ve yargı paketinde zaman bakımından uygulama açısından geçiş maddesi veya herhangi bir hüküm yer almazsa, yeni hükmün yürürlük tarihine kadar eski hüküm uygulanır (%24’lük oran). Yeni hükmün yürürlüğe girdiği dönemden sonra ise yeni hüküm uygulanır (TCMB faiz oranı).

İrem Dincer