12. Yargı Paketi ve Miras Hukuku Üzerindeki Etkileri

Miras Hukukunda Önemli Değişiklikler

Bilindiği üzere kamuoyunu oldukça meşgul eden 12. Yargı Paketi yasalaşmayı bekliyor. Bu paketle birlikte birçok kanunda değişiklikler yapılacak. Özellikle miras hukukunda önemli bir değişiklik gündemde. Miras hukukunda, mirasbırakanın ölümüyle birlikte terekenin (miras mallarının) mirasçılar arasında paylaştırılması söz konusudur.

Muris öldüğü zaman mirasçılar, murisin aktif ve pasif malvarlığı üzerinde kendiliğinden elbirliğiyle malik olurlar. Yani, tereke henüz paylaştırılmamışken elbirliğiyle mülkiyet oluşur. Hiçbir mirasçı, diğerlerinden habersiz veya izinsiz miras mallarına yönelik işlem ve tasarrufta bulunamaz. Herhangi bir işlem ve tasarruf için tüm mirasçıların izni gerekir.

Paylı Mülkiyete Geçiş Süreci

Miras malları üzerindeki elbirliğiyle mülkiyetin paylı mülkiyete dönüşmesi için mirasçılar arasında miras paylaşımı yapılması veya mahkeme kararıyla elbirliğiyle mülkiyetin paylı mülkiyete çevrilmesine karar verilmesi gerekir. Böylelikle mallar üzerinde herkesin belirli bir hissesi olur. Paylı mülkiyette her paydaş (mirasçı), kendi payını üzerinde istediği şekilde tasarruf ve işlemlerde bulunabilir.

Elbirliğiyle mülkiyetin paylı mülkiyete dönüşmesi için mirasçıların anlaşması gerekmektedir. Mirasçılar arasında anlaşma sağlanamazsa, mirasçılardan en az biri, murisin son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine dava açıp ortaklığın paylı mülkiyete çevrilmesini isteyebilir. Eğer mirasçılar, ortaklığın tamamen sona erdirilmesini isterlerse, “ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) veya diğer adıyla paylaşma (taksim)” davasıyla paylaşımın mahkeme eliyle yapılmasını talep edebilirler.

Ortaklığın Giderilmesi Davası

Ortaklığın giderilmesi davası, murisin son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine açılmalıdır. Ancak dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Ortaklığın giderilmesi davasında hâkim, üzerinde elbirliğiyle hak sahipliği bulunan tereke mallarını, mirasçıların miras paylarına göre gruplara ayırarak, bunlar üzerinde tek başına hak sahibi olunacak şekilde her bir mirasçıya tahsis eder. Dava sonucunda oluşturulan payların hangi mirasçılara tahsis edildiğine ilişkin verilen kararla, bu mirasçılar kendilerine tahsis edilen mallara derhâl sahip olurlar. Ayrıca tasarruf işlemi gerekmez.

Bu karardan sonra kendisine tahsis edilen malı elde etmek isteyen mirasçı, taşınırlarda istihkak, taşınmazlarda tescilin düzeltilmesi davası açacaktır. Ortaklığın giderilmesi davası, başka bir yolla miras ortaklığı sona ermedikçe (paylaşma sözleşmesi, elbirliğiyle mülkiyetin paylı mülkiyete çevrilmesi) zamanaşımına tabi değildir ve her zaman açılabilir.

Malın Bölünmesi ve Satış Süreci

Ortaklığın giderilmesi davasında dava konusu mal veya malların aynen bölünmesi mümkün değilse veya bölünme malın değerinde ciddi bir kayba yol açacaksa, hâkim malları sattırarak bedelini paylaştırır ve ortaklığı sona erdirir. Bu satış, mahkeme kararının kesinleşmesinden sonra sulh hukuk mahkemesi satış memurluğu veya icra dairesi kanalıyla ve açık artırma usulüyle gerçekleştirilir.

Satış süreci İcra İflas Kanunu hükümlerine göre yapılır. Buna göre dava konusu mal, ihalede en yüksek teklifi verene satılır ve satış bedeli mirasçılara dağıtılır. Açık artırma oturumu, en fazla 2 kere gerçekleştirilir.

Yeni Düzenlemelerin Getirdiği Değişiklikler

12. Yargı Paketi’nde yapılan düzenlemeyle, bundan sonra satış suretiyle giderilmesine karar verilen mallar için ilk açık artırma oturumu, 3. kişilere tamamen kapalı olarak sadece mirasçılar arasında gerçekleştirilecektir. Ancak bu hak, sadece 1. açık artırma oturumu için geçerli olacaktır. Eğer ilk oturumda şartlar sağlanamazsa veya alıcı bulunamazsa, 2. oturum dışarıya açık olacaktır.

Ayrıca eski uygulamada ihaleye katılan mirasçılar, kendi hisseleri oranında teminat yatırmaktan muaf tutuluyordu. Ancak bu durum çok suistimallere yol açıyordu. Yeni dönemde pay sahiplerinin teminat muafiyetleri kaldırılacak ve mirasçılar da tıpkı 3. kişiler gibi ihaleye girmeden önce muhammen bedelin %10’u oranında nakit veya teminat mektubu sunmak zorunda kalacaklardır.

Ayrıca en yüksek teklifi verip ihale bedelini yatırmayan kişinin yatırdığı teminat iade edilmeyecek ve bu para öncelikle satış masraflarına kesilecek, kalan tutar diğer hak sahiplerine tazminat olarak dağıtılacaktır. Ek olarak, ihale sürecini bu şekilde kesintiye uğratan kişiye, teklif ettiği bedelin %5’i oranında idari para cezası uygulanacaktır.

Sonuç

Yapılacak bu düzenlemeyle, miras mallarının aile içinde kalması ve düşük bedelle 3. kişilere gitmesinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Böylece kamuoyunun beklentisi nihayete erdirilmektedir.